İyi insanlar iyi amellerle, kötü insanlar da kötü amellerle meşgul olurlar. Amellerin salih yani iyi olmasının ölçüsü, insanların takdir ve kabul etmesi değil Allah’ın rızasına uygun olmasıdır. Yaratılış gayemiz olan kulluk, bir başka manası ile güzel amellerle meşgul olmaktır. Cenab-ı Hak Mülk Suresi’nin 2. Ayetinde bu hakikati şöyle beyan buyurur:

“O (Allah), ölümü ve hayatı, amel bakımından hanginizin daha güzel olacağını imtihan etmek için yarattı.”

İmam-ı Rabbani Hazretleri Mektubat isimli eserinde şöyle buyurur:

“Bilmelisin ki; insanın yaratılış gayesi, kulluk vazifelerini yerine getirmek ve Allah-ü Teâlâ’ya daimî olarak yönelmektir. Bu da Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) kâmil manada tabi olmak gerçekleşmeden kolay olmaz.”[1]

İman sermaye, salih ameller ise onun kârıdır. Onun içindir ki birçok ayet-i kerimede “İman edenler ve salih amel işleyenler…” şeklinde ifade edilmiştir.  Kazancından kâr etmeyen kimse sermayesini tüketmeye başlar.

Salih ameller, istidat toprağına ekilen faydalı bitkiler gibidir; meyvesinden sahibi de başkaları da istifade eder. Kötü ameller, manevi tarlamızı istila eden ve hedefe giden yolu kesen dikenler gibidir. Onları kökleyip yerine faydalı amelleri koymadığımız müddetçe dünyada da ahirette de sıkıntıdan kurtulmak mümkün değildir.

Salih ameller, şer-i şerife uygun olan ve sırf Allah rızası için yapılanlardır. Kendisinde gösteriş, menfaat beklentisi veya başa kakma gibi noksanlıklar bulunan ameller salih olma vasfını kaybeder ve ahiret sermayesi olmaktan mahrum kalırlar.

İmam Mücahid’den yapılan bir rivayete göre, bir adam Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) gelerek: “Ya Rasulallah, Allah’ın rızasını talep ederek sadaka veriyorum, benim için de hayır söylenmesini seviyorum” dedi. Bunun üzerine; “Her kim Rabbine kavuşmayı arzu ederse iyi amel işlesin ve Rabbine yaptığı ibadete hiç kimseyi ortak etmesin.”[2] Ayeti nazil oldu.[3]

Salih ameller, ehemmiyet sırasına göre farzlar, vacipler, sünnetler, müstehaplar, menduplar olarak mütalaa edilmelidir. Zira Ayet-i Kerimelerdeki tertip buna işaret etmektedir. Mesela, Bakara Suresi’nin 277. Ayetinde şöyle buyurulur:

“İman edip salih ameller işleyen, namaz kılan ve zekât verenler var ya, onların mükâfatları Rableri katındadır. Onlara korku yoktur, onlar üzüntü de çekmezler.”

Bu Ayet-i Kerimede salih amellerden olan namaz ve zekâtın özellikle zikredilmesi hiç şüphesiz farz olmasının ehemmiyetine binaendir. Dikkatimizden kaçmaması gereken bir başka husus ise, namazdan hasıl olacak menfaatin kişinin kendisini, zekâttan meydana gelecek faidenin ise cemiyeti ilgilendirdiğidir. Yani salih amelleri değerlendirirken, yalnız şahsi menfaatimizi değil, cemiyetin istifadesini icap ettiren ameller olmasını da göz önünde bulundurmalıyız.

Salih amelleri özet olarak zikretmek gerekirse; bunların başında farz ibadetler gelir. Adalet, hoşgörü, düşkünlere yardım, merhamet, doğruluk, anne babaya iyilik, Allah için sevmek, insana değer vermek, onların hidayeti için gayret etmek, affetmek, emaneti korumak, Allah yolunda infak etmek, insanları kötülüklerden menetmek salih amellerden bazılarıdır.

Bir Hadis-i Kudsi’de Yüce Rabbimiz:“Ey kullarım! Şunlar ancak sizin amellerinizdir. Ben onları sizin için sayıp (biriktiriyorum), sonra onların tamamını size vereceğim. Kim (o amellerde) hayır bulursa Allah’a hamd etsin. Kim de hayırdan başka bir şey bulursa ancak kendini kötülesin.”[4] buyurmuşlardır.

[1] Mektubat-ı İmam-ı Rabbani, c.1, m. 110

[2] Kehf, 110

[3] Eddürrü’l-Mensur, Nisa 124 Ayetinin tefsiri

[4] Müslim, 2577